Testu hau Portées du mot “juif” liburuaren ‘Sarrera’ da (Paris: Leo Schéer, 2005). Circonstances 3 bilduma gisa argitaratu zena. Euskarara itzulpena Steve Corcoran-en ingelerazko bertsiotik egin da, Polemics bilduman 2.zatian argitaratutakoa (Verso, 2006, 157-166 orri.)
“Judu” hitzaren erabilerak
Alain Badiou
(Sarrera)
Azken bi hamarkadetan, Frantziako egoera intelektuala pentsamendu-zatiketen barnean “judu” hitzari eman beharreko estatusari buruzko eztabaida ugariek markatu dute.
Dudarik gabe, horrek zerikusia du antisemitismoak «itzulera» egin duelako susmoarekin, nola zalantzarik gabeko halaxe asmatutako gertakari gisa. Baina desagertu al zen inoiz? Edo ez al da erabakigarria azken hogeita hamar urteotan aldaketa nabarmena gertatu dela ikustea antisemitismoari buruzko diskurtsoen forma, irizpide eta inskripzioetan? Gogoratu 1980an, Copernic karrikako sinagogaren aurkako erasoaren ostean, lehen ministroak berez, eta lasaitasun osoz, bereizi zituela errezatzera joandako biktimak eta bertatik pasatzen ari ziren “frantses errugabeak” {sic}. Gezurrezko kezka antzeko batekin juduak eta frantsesak bereizteaz gain, Raymond Barre koitaduak eraso batek itsu-itsuan jotako judua hor nonbait errudun izan behar zuela edo esan nahi zuen. Jendeak esan zuen lapsus bat izan zela. Horren ordez, egoera ikusteko modu harrigarri honek 1930eko hamarkadatik aurrera inkontziente arrazialista baten biziraupena agerian utzi zuen. Gaur egun, judu hitzaren erabilerei dagokienez, halako konfiantza diskriminatzailea pentsaezina litzateke estatu mailan, erreserbarik gabe pozgarria dena. Kalkulatutako probokazio antisemitak eta diskriminaziozko inozokeria faltsuak, hala nola gas-ganberen existentzia edo Europako juduen nazien suntsipena ukatzea, gaur egun eskuin muturraren hartzen dituen posiziotara mugatzen da. Beraz, antisemitismoa desagertu dela esatea guztiz okerra den arren, bidezkoa da bere aukera-baldintzak aldatu direla eustea, jada ez dagoen diskurtso natural batean inskribatzen ez den neurrian, Raymond Barreren garaian gertatzen zen bezala. Zentzu honetan, Le Pen, Frantzian, 1930eko hamarkadako iritzi publikoak guztiz ohikotzat hartzen zuen antisemitismo historiko baten zaindari nekatu samarra da. Oro har, baliteke ekintza eta inskripzio antisemitekiko sentsibilitate berri hori antisemitismoak «itzulera» egin duela dioen diagnosiaren oinarrizko osagaia izatea. Beraz, itzulera hori, hein handi batean, iritzi publikoak probokazio arrazialista mota hori onartzen ez duen neurgailu nabarmen eta mesedegarri baten jaitsieraren ondorioa besterik ez litzateke izango.
Jarraian, antisemitismo mota berri baten sorreraren gaira itzuliko naiz, Ekialde Hurbileko gatazkei buruz eta, Frantzian, afrikar jatorriko eta musulmanen pertsuasioko langile gutxiengo zabalen presentziaren inguruan artikulatzen dena. Oraingoz, nahikoa da esatea antisemitismo mota honen existentzia ezin dela ezeztatu, eta batzuek bere existentzia ukatzeko indarra -oro har, palestinarren edo Frantziako langile-gutxiengoen alde egitearen izenean-. oso kaltegarria da. Gauzak horrela, ez zait iruditzen, nonahi doanik eskura dauden datuak, alerta osoa piztea justifikatzen dutenik, nahiz eta argi egon behar den, horrelako auzietan, ezinbesteko zaintzak ez duela etenik onartzen.
Bilduma honen abiapuntua osatzen duena, [1] bere existentzia piztu duena, ez da antisemitismoen agerikotasuna, zaharra eta berria. Ondorio handiagoak dituen eztabaida da, edo hobeto esanda, aldez aurretik finkatu beharreko eztabaida da, aipamen antisemita txikiena ez dela onartu behar onartzen dutenen artean. Izan ere, kontua da jakitea ea, eztabaida intelektual publikoaren eremu orokorrean, “judu” hitzak aparteko adierazle bat osatzen duen ala ez, non zilegi litzaioke adierazle gorengo, edo are gehiago. sakratu baten rola betetzea.
Agerikoa da kontzientzia antisemitaren formen desagerraraztea modu ezberdinean egiten dela, eta beste subjektibotasun batekin, kontzientzia forma hauek beste arraza-bereizkeria edo diskriminazio motekiko funtsean desberdinak diren ala ez kontuan hartuz gero (adibidez, arabiarren aurka sentimentatutakoak edo beltzak beren jarduera komunitarioetara segregatzearena); edo ea uste dugun -historikotasun bereizi eta murriztezinak, zalantzarik gabe, kontuan hartuta- kontzientzia arrazistaren forma guztiek berdintasunaren aldeko erreakzio unibertsalista bera eskatzen dutela. Gainera, antisemitismoaren kontrako gaitzespen partekatu hori bereizi egin behar da filosemitismo jakin batetik, zeinak ez baitio bakarrik juduei erasotzea kriminaltasun naskagarria dela, baizik eta, are gehiago, “judu” hitza, eta hitz horren alde aldarrikatzen duen komunitatea, posizio paradigmatikoan kokatu behar direla nola balioen eta hierarkia kulturalen alorrean halaxe estatuen politika ebaluatzerakoan.
Nahikoa da esatea, antisemitismo zahar eta berrien auziari eta hauek desagerrarazteko prozesuari dagokionez, bi ikuspegi kontrajarri daudela, non auzitan dagoena unibertsaltasun garaikidea zertan datza jakitea litzateke eta bateragarria ote den edozein transzendentzia izenezko edo komunitarioarekin.
Gaur egun nabaria da korronte intelektual indartsu batek, salduenak diren argitalpenekin eta komunikabideetan eragin handiarekin, “judu” hitzaren patua bere transzendentzia komunitarioan dagoela dioela, hain zuzen, hainbat non patu hori alderaezina baita ideologiaren, edo politikaren, edota filosofiaren erregistroen barruan balorazio kontrajarriak izan dituzten beste izen batzuenekin.
Oinarrizko argudioak, noski, naziek eta haien konplizeek Europako juduen desagerrarazteari egiten diote erreferentzia. Moralismo garaikidearen kanpainako artilleria osatzen duen biktimen ideologian, aurrekaririk gabeko sarraski hori paradigmatikotzat hartzen da.
Sarraskiak, berez eta bere horretan, behar politiko, juridiko eta moralaren oinarria ezarriko luke judu hitzari identitate-predikatuen ohiko erabileraren gainetik nolabaiteko sakralizazio nominala emateko. Shoah hitzaren inposizio progresiboa, hitzaren beraren Raul Hilberg historialari ospetsuenak, zehaztasun soilarekin, “Europear juduen suntsipena” bezala izendatu zuena, biktimen sakralizazio horren diskurtso-etapatzat har daiteke. Ironia nabarmenez, beraz, “Judu” izenari kristauek jatorriz juduen aurka zuzendutako aldarrikapena aplikatzera iristen baita, hau da, “Kristo” beste izen guztiak baino duinagoa zela. Gaur egun ez da arraroa irakurtzea “judua”, izan, izen arruntez gaindiko izena dela. Eta badirudienez onartu egin behar da, jatorrizko bekatu alderantzikatu baten antzera, biktima paregabea izanaren grazia ondorengoei eta ondorengoen ondorengoei ez ezik, predikatu horren izenpeko guztiei dagokiela- baita lurrak konfiskatu ondoren zapalkuntza larrian ari diren estatu-buru edo armadei ere.
Fikziozko transzendentzia mota honi hurbiltzeko beste modu bat historikoa da. Ilustrazio garaitik juduen auziak Europa definitu duela erakutsi nahi du, hala nola, jarraitutasun kriminal bat legokeela Europak bere buruaz duen ideiaren eta nazien sarraskiaren artean, arazoari, horrela, «azken irtenbidea» aurkituz. Gainera, oinarrizko jarraikortasuna egongo litzateke sarraskiaren eta Israelgo Estatuaren aurkako Europaren etsaitasunaren artean, eta horren froga nagusia Europako Erkidegoak palestinarrei ematen dien etengabeko laguntza izango litzateke -nire ustez benetan inkonsistentea dena, baina utz dezagun hori alde batera. . Europa haserretuta omen gerraren balantzeko azken ekitaldian zer eta «azken konponbidea» garaitua izan delako estatu judu baten agertzearekin. Ondorioz, zilegizko mesfidantza egon beharko litzateke arabiar guztiekin, izan ere, palestinarren aldeko laguntzatik abiatzean Israelgo Estatua ahultzera iristen baikara laster asko, eta gero ahultze horretatik antisemitismora heltzen gara, eta antisemitismotik sarraskira – logika, laburbilduz, ona izan behar da.
Ahal dudan neurrian aurreko baieztapenekin guztiz bateraezina den posizio bat dokumentatze aldera nire besterik ez den posizioa aurkeztuko dut. Horrelako gaietan, eta izendapen kolektibo baten boterearen inguruko auzi guztietan ezinbestean sortzen diren grinak kontuan hartuta, hobe da berehala esatea norberaren izenean soilik ari garela, edo, zehatzago, nire izenean, zehatz-mehatz.
Jakina, funtsezkoena da biktimen ideologia ezin dudala inola ere onartu. 1999?ko Etika liburu txikian argi eta garbi azaldu nuen puntu honi buruz dudan jarrera. Naziek eta haien konplizeek judu deitzen zituzten milioika pertsona esterminatu izanak ez dio nire ustez zilegitasun berririk ematen dagokigun aipatu identitate predikatuari. Noski, erlijio-arrazoiengatik oro har, predikatu honek Bestearen transzendentzia arketipikoarekin aliantza komunitarioa erregistratzen duela sostengatzen dutenentzat, naturala da pentsatzea nazien ankerkeria, paradoxa ikaragarri eta deigarri baten bidez, predikatu horrek, hala diotenez, biltzen duen “herria” hautatzeko berezko arrazoi baliagarria dela nolabait. Gainera, azaldu beharko litzateke nola eta zergatik, ‘judu’ predikatua naizen arabera, bereizketa eta gero deportazioa eta heriotza antolatzeko erabili izan zena, datorren bat aliantza zigilatzen duen predikatu subjektiboarekin. Baina fabula erlijiosoan sartzen ez edonorrentzat, sarraskiak naziei erabateko eta errekurtso eskubiderik gabeko epaia dakar, biktimentzako inolako balio osagarririk ezarri gabe, erruki sakona izan ezik. Aldiz, egiazko errukiak inolako zer ikusirik ez duela azpimarratzen dut, ankerkeria egin zen izenaren predikatuarekin. Horrenbestez, are okerrago da ankerkeria batek predikatu bati gainbalioa ematen diola pentsatzea. Ankerkeria batek ezin du funtzionatu, are gutxiago, gaur egun predikatu horren pean babestu eta aparteko estatusa eskatzen duenari inolako errespetu berezirik eskaintzeko. Horren ordez, sarraski neurriezin horietatik ondorio hau atera beharko genuke, alegia, ideologiaren, politikaren edo estatuaren eremuan predikatu komunitarioen sarrera deklamatibo orok, kriminalizatzaileak edo santutzaileak direla, txarrenera daramatela.
Ohar afektiboagoa duen zerbait gehi dezadan. Guztiz jasangaitza egiten zait edonork antisemitismoa leporatzea, sarraskia izan delako batek “judu” predikatuari eta bere dimentsio erlijioso zein komunitarioari balorizazio bereziren bat, iragarpen transzendente bat jaso behar duela ukatzen duen arrazoi bakarragatik! Ezta israeldarren egintzak, zeinen izaera koloniala nabaria eta hutsala baita, bereziki onartu behar denik ere. Publikoki edo pribatuan, xantaia politiko mota hori inork ez dezala gehiago onartu proposatzen dut.
Nire jarreraren aldaera abstraktu bat, Paulo apostolutik Trotskyraino, Spinoza, Marx eta Freud barne, judutar komunitarismoak unibertsalismo sortzailea oinarritzat hartu izana azpimarratzea da, komunitarismo horrekin haustura puntu berriak egon diren heinean. Argi dago ezarritako judaismoarekin Paulok izandako haustura erlijiosoa, Spinozak Sinagogarekin izandako haustura arrazionalista edo Marxek bere jatorriko komunitatearen zati baten integrazio burgesarekin izandako haustura politikoa baliokideak direla gaur egungo Israelgo Estatuarekiko haustura subjektiboarekin; ez bere existentzia enpirikoarekin, zeina ez baita puruago edo inpuruago gaiontzeko estatu guztiekin alderatuta, baizik eta estatu judua izatearen aldarrikapen identitario esklusiboarekin, eta aldarrikapen horretatik etengabeko pribilegioak ateratzen dituen moduarekin, batez ere nazioarteko zuzenbide gisa balio diguna oinazpietan zapaltzeko orduan.
Benetan garaikide diren estatuak edo herrialdeak beti dira kosmopolitak, guztiz bereiztezinak euren konfigurazio identitarioan. Beren konstituzio historikoaren erabateko kontingentzia onartzen dute, eta azken hau baliozkotzat jotzen dute inongo predikatu arrazialista, erlijioso edo, oro har, “kultural”ren menpe ez egotearen baldintzapean. Izan ere, Frantzian ezarritako estatu batek bere buruari “Frantziar estatua” deitu behar ziola uste zuen azkeneko aldiz Pétainen eta Alemaniako okupazioaren menpe zegoen. Estatu islamikoak ez dira, zalantzarik gabe, “nazio arabiarraren” bertsio desberdinak baino eredu aurrerakoiagoak. Denak bat gatoz, dirudienez, talibanek ez dutela Afganistango modernitatearen bidea gorpuzten. Demokrazia moderno posible bat, beraz, denak kontatzen duena da, predikatuak kontuan hartu gabe. Frantzian paperik gabeko langileen aurkako lege atzerakoien inguruan Organisation Politique-k dioen bezala; «Hemen dagoena hemengoa da». Ez dago arrazoi onargarririk Israelgo Estatua arau horretatik salbuesteko. Estatu hori eskualdeko estatu «demokratiko» bakarra dela aldarrikatzen da batzuetan. Baina estatu hau estatu judu gisa aurkeztea guztiz kontraesankorra da. Puntu honetan esan dezakegu Israelen bere buruaren irudikapenean oraindik arkaikoa den herrialdea dela.
Beste ikuspegi bat hartuta, aldarrikapena orokortuko dut eta . esango dut edozein identitate-predikatu politikaren determinaziorako rol zentral batean sartzeak hondamendia dakarrela. Hau izan beharko luke lehen esan dudan bezala, nazismotik atera beharreko benetako ikasgaia. Guztien gainetik naziak izan baitziren, inor baino lehen, “judu” adierazlea salbuespen erradikal gisa bihurtzearen ondorio guztiak atera zituztenak, hura desagerarazteko gogo berezia erakutsiz, gainera; izan ere, hori baitzen, azken finean, bide bakarra beren sarraskia industrialari nolabaiteko koherentzia emateko, obsesionatzen zituen “ariar” predikazio simetrikoaren huskeria partikularraren bidez.
Ondorio garrantzitsuagoa da, berehala, “palestinar” edo “arabiar” adierazlea ez dela goretsi behar “judu” adierazlearentzat onartzen dena baino gehiago. Ondorioz, Ekialde Hurbileko gatazkaren konponbide zilegia ez da bi estatu alanbre-arantzadunen erakundetze beldurgarria. Irtenbidea Palestina laiko eta demokratiko bat sortzea da, predikatu guztiek kendutakoa, eta, Sauloren ikaspen unibertsala jarraituz (“jada ez dago judurik ez grekorik” ziona, are “zirkuntzisioa ez da ezer eta ez-zirkuntsizioa ez da ezer») lurralde hauetan leku bat sortzea guztiz posible dela erakutsiko lukeena non, ikuspegi politikoak eta ohituren jarraitasun apolitikoak gorabehera, ez baitago «ez arabiar ez judurik». Horrek, dudarik gabe, eskualdeko Mandela bat eskatuko du.
Azkenik, ez dago juduen kontrako diatribak onartzerik, erru kolonialaren eta palestinarren eskubideen izenean esandakoak eta gutxi edo asko “arabiar” «musulman», «islam»… bezalako hitz identitarioen menpekotasunean dauden hainbat erakunde eta instituzioetan. Antisemitismo mota hori onartzea ezer gutxirekin konformatzen den progresismo bati dagokio. Gainera, dagoeneko ezagutzen dugu istorioa. Frantzian XIX.mendearen amaieran, zenbait langile-erakunde «marxistak, Jules Guesderen eskolarenak bereziki, ez zuten ezer okerrik ikusi garai hartan oso hedatuta zegoen antisemitismo arruntean. Uste zuten gai antisemitek, eta bereziki Dreyfus afera, ez zirela langile klasearen ardura, eta hortan aritzeak burgesiaren eta proletarioen arteko kontraesan nagusitik aldentzen zuela. Baina laster nabaritu zen zerk bultzatu zuen «kontraesan nagusiari» atxikitzearen arrazoia: 1914an, Jules Guesde, nazionalismo zurrunaren eta Alemanen gorrotoaren izenean sartu zen harategi militarra antolatzen zuen batasun sakratuan. Dialektika batetik bestera, gogoratu behar da kontraesan nagusiaren tratamendu zuzena gehienetan “bigarren mailako” kontraesan bat kudeatzeko ardura publikoki norberaren gain hartzean datzala. Gaur egun, gure arteko batzuen tentazioa nabaria da, Ipar eta Hegoaren arteko kontraesanaren izenean, edo herri arabiarren eta Amerikako inperialismoaren artekoan, era guztietako aitzakiak aurkitzea Israelen Estatuaren jardueren aurkako oposizioa (legitimoa). Antisemitismo ireki eta franko bihurarazteko, zeina jasanezina eta onartezina baita. Are gutxiago israeldar aurrerakoien ekintzak, ausardia arraroaren froga etengabe erakusten dutenak, ezinbestekoak izan direnean Palestinako egoerak aurrera egiteko.
Egia da, halako antisemitismo zirkunstantziala desagerrarazi nahi duen edonorentzat, lagungarria izango litzateke Israelgo Estatua “estatu judu” gisa aipatuko ez balute, eta nonahi adostu behar den bereizketa zorrotza mantendu behar dela, alde batetik, identitate predikatu baten erabilera erlijioso, ohiturazko eta pribatuen —«arabiar» eta «judu» hitzak edo «frantsesa» berdin-berdin- eta, bestetik, bere erabilera politikoen artean, beti kaltegarriak direnak.
